شمشیر دو لبه درمان در اصفهان
سه شنبه ۱۷ دی ۱۳۹۲ ساعت ۱۲:۳۲
مشکلات نظام سلامت استان اصفهان تنها در چند بیماری خاص مانند سرطان، ام اس، سالک، بیماری‌های نوظهور مرتبط با آلودگی‌ها و صنعتی شدن که نامشان بر استان حک شده خلاصه نمی‌شود، بلکه امروز متولیان سلامت استان مشکلاتی را پیش رو دارند که از سال‌ها قبل با اتخاذ سیاست‌های نابجا به وجود آمده و امروز به آنها به ارث رسیده است.
به گزارش عرش نیوز،کمبود بودجه، نارضایتی نیروی انسانی و تاثیر آن بر ارایه خدمات درمانی، مراکز پژوهشی و گروههای آموزشی که تنها به لحاظ کمی رشد کرده نه کیفی، تجهیزاتی که در برخی مناطق استان بدون کارشناسی توزیع شده است، تنها بخشی از مشکلات موروثی است که "غلامرضا اصغری"، رییس دانشگاه علوم پزشکی اصفهان مطرح می‌کند.

اصغری، مهمترین مشکل نظام سلامت استان را در وضعیت فعلی کسری بودجه می‌داند و معتقد است که "چاه درمان، چاهی است که هر چه بودجه به آن اختصاص یابد تا نظام‌مند نشود پر نخواهد شد." آنچه در ذیل می‌آید شرح این گفت‌وگو است.

- شرایط مالی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در حال حاضر چگونه است؟

دانشگاه علوم پزشکی در حال حاضر با یک کسری بودجه سنگین روبه رو است و تا بخش سلامت کشور نظام‌مند نشود مشکلات مالی آن رفع نخواهد شد. متاسفانه بخشی از بدهی‌های دانشگاه علوم پزشکی اصفهان مربوط به سال ۱۳۹۱ است که در سال جاری نیز به میزان آن‌ها اضافه شده و با توجه به بودجه‌ای که دولت برای سال آینده وزارت بهداشت در نظر گرفته است مشکل همچنان باقی خواهد ماند.

- منشا این بدهی کجاست؟

متاسفانه در اواخر سال ۱۳۹۱ طرح حق جذب کارکنان بدون تعیین منابع آن به تصویب رسید و مقرر شد منابع آن از محل صرفه جویی‌های دانشگاه تامین شود که این رقم در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان ماهانه در حدود هشت میلیارد تومان است که از طریق صرفه جویی‌های دانشگاه امکان تامین آن نیست. از ابتدای سال ماهانه در حدود ۲۷.۵ میلیارد تومان بودجه دولتی به دانشگاه پرداخت شده در حالی که حقوق پرداختی دانشگاه در مجموع۳۳ میلیارد تومان در ماه است. کسری این مبلغ از طریق درآمد بیمارستان‌ها تامین می‌شود، اما خود این مراکز نیز باید درآمدهایشان را هزینه تامین دارو و تجهیزات کنند.

بدهی‌ها عمدتا مربوط به پرسنل است، اما بخشی از آن نیز مربوط به شرکت‌های دارویی است. متاسفانه تهیه دارو در بیمارستان‌هایی که قادر به خرید آن نیستند برعهده بیماران است. کسری بودجه بهداشت و درمان به ویژه بخش درمان را به شدت تحت فشار قرار داده و هرچه که جلوتر می‌رویم معضلات آن بدتر خواهد شد. بخشی از بیمارستان‌های دولتی در سال‌های گذشته توانستند هزینه‌های خود را کاهش دهند، اما این موجب شده تا امکان جایگزینی تجهیزاتی که خراب می‌شود وجود نداشته باشد. متاسفانه بدهی‌های وزارت بهداشت در لایحه بودجه ۱۳۹۳ نیز درست دیده نشده است.

- سهم استان اصفهان از بودجه وزارت بهداشت چه میزان است؟

تقریبا یک پانزدهم کل بودجه وزارت بهداشت و درمان، سهم استان اصفهان است و با توجه به بودجه‌ای که در لایحه بودجه ۱۳۹۳ به این بخش اختصاص داده شده این مبلغ برای رفع مشکلات استان کافی نیست.

- بدهی‌ها تاثیری بر ارایه خدمت کادر پزشکی و پرستاری داشته است؟

متاسفانه در حال حاضر هزاران نفر از پرسنل دانشگاه علوم پزشکی حق مسکن سه ماهه چهارم سال ۱۳۹۱ خود را دریافت نکرده‌اند؛ تفاوت مرخصی و پاداش بازنشستگان، بازخرید مرخصی بازنشستگان، حق فنی پرستاران که رقم قابل توجهی است و کمک هزینه‌های فوت و ازدواج از سال‌های۱۳۹۱ و ۱۳۹۲ هنوز پرداخت نشده است و علاوه بر این موارد کارانه پزشکان و پرسنل بیمارستان‌ها نیز عقب افتاده است و این مشکلات قطعا بر روی انگیزه افراد تاثیرگذار خواهد بود و این واقعیت بر بخش‌های درمانی نیز بی اثر نیست. اگر پرستار و یا بهیار دلگرم نباشند به طور حتم در کیفیت خدماتی که ارایه می‌دهند تاثیر می‌گذارد.

- آیا کمبودهای بودجه‌ای بر موضوعات فرعی مانند زیر میزی دامن می‌زند؟

موضوع زیرمیزی از قبل وجود داشته و ارتباطی با کمبود بودجه ندارد. باید توجه داشت که بیش از ۹۰ درصد پزشکان، پزشک عمومی هستند که از بیماران خود زیر میزی دریافت نمی‌کنند و بسیاری از آن‌ها نیز بیکار هستند و درآمد ماهیانه شاغلان نیز در حدود ۱.۵ میلیون تومان یعنی چیزی برابر با حقوق یک فرد تحصیل کرده در مقطع کارشناسی ارشد است. اما کمتر از ۱۰ درصد پزشکان، متخصص هستند از جمله متخصصان اطفال، عفونی، روان پزشک و متخصص داخلی که با توجه به نوع خدماتی که ارایه می‌دهند زیرمیزی دریافت نمی‌کنند و متخصصان چشم هم درآمد نسبتا خوبی دارند و زیر میزی گرفتن در آنها نیز مطرح نیست.

موضوع زیرمیزی تنها مربوط به برخی جراحان مانند متخصصان زنان و زایمان، ارتوپدها، متخصصان مغز و اعصاب و گوش و حلق و بینی و البته بخشی از جراحان عمومی و پلاستیک است که این‌ها درصد کمی از جامعه پزشکی متخصص را تشکیل می‌دهند. متاسفانه این تعداد محدود موجب شده‌اند تا جامعه گمان کند اغلب پزشکان زیر میزی می‌گیرند.

- اگر مشکل تنها محدود به چند پزشک با تخصص خاص است چرا نظام سلامت تاکنون آن را برطرف نکرده است؟

رفع مشکل زیرمیزی نیاز به آسیب شناسی دارد، خود مردم هم می‌توانند عامل به وجود آمدن این مشکل باشند؛ ما جراحانی داریم که واقعا توانا هستند، اما متاسفانه برخی از مردم ترجیح می‌دهند تنها به متخصصی مراجعه کنند که به نوعی به شهرت رسیده‌اند و همین امر موجب می‌شود برخی از پزشکان مشهور شوند و به خاطر این شهرت مبالغ قابل توجهی هم دریافت کنند. به هرحال موضوع زیرمیزی از مباحث کلانی است که در وزارت بهداشت نیز در خصوص آن بسیار صحبت شده است و از گذشته وجود داشته و تنها برخی زمان‌ها پررنگ‌تر می‌شود.

لازم است به اخلاق در مقوله پزشکی بیشتر توجه شود زیرا ثابت شده از بین رفتن اعتماد بیمار و پزشک بر روی درمان تاثیرگذار است. رضایت بیمار از پزشک به لحاظ روانی بر روی او بسیار تاثیر دارد بنابراین اعتماد میان جامعه پزشکی و مردم باید همواره وجود داشته باشد و تقویت شود.

- تغییراتی که اخیرا در بدنه دانشگاه علوم پزشکی اصفهان به ویژه معاونت‌ها انجام دادید براساس چه معیاری بوده است؟

اغلب معاونت‌های دانشگاه تغییر کردند؛ دکتر جوادی که استاد تمام دانشگاه است و در گذشته معاون درمان و اکنون رییس سازمان نظام پزشکی استان است به عنوان معاون بهداشتی، دکتر طاهره چنگیز - مسوول آموزش پزشکی دانشگاه که یکی از صاحب نظران در خصوص مباحث آموزشی کشور است- به عنوان نخستین خانم معاون آموزشی دانشگاه علوم پزشکی، دکتر شاه مرادی - متخصص پوست و استاد دانشگاه و اهل ادبیات و قلم به عنوان معاون دانشجویی، دکتر حیدرعلی داوری - جراح اطفال و رییس سابق دانشگاه بندرعباس و مدیر گروه جراحی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان- به عنوان معاون درمان، دکتر علیرضا یوسفی که پیش از این مسوول امور مالی دانشگاه بودند و مدتی هم به عنوان رییس جهاد دانشگاهی واحد اصفهان فعالیت کردند- در سمت معاون توسعه مدیریت و دکتر جعفریان - استاد تمام دانشگاه و متخصص فارماکولوژی که پنج سال رییس دانشکده داروسازی بوده‌اند- به عنوان معاون غذا و دارو انتخاب شده‌اند. زیرا ارتباط دانشگاه با صنایع به ویژه صنایع غذایی چندان مطلوب نیست و نیاز است برای افزایش کیفیت محصولات این بخش تلاش‌هایی صورت گیرد. معاونت پژوهشی نیز با محوریت دکتر ادیبی کماکان به فعالیت خود ادامه می‌دهد. دکتر حمید صانعی - فوق تخصص قلب- نیز به عنوان قائم مقام و دکتر محمود قسامی - چشم پزشک و از پزشکان خوش‌نام اصفهان- به عنوان مشاور عالی رییس دانشگاه انتخاب شده‌اند.

- دانشگاه علوم پزشکی اصفهان به لحاظ تعداد پژوهش‌ها رتبه سوم را در میان سایر دانشگاه‌های علوم پزشکی دارد، اما به گفته برخی همکاران شما این پژوهش‌ها به لحاظ کیفی چندان رضایت بخش نیستند، سیاست پژوهشی دانشگاه در دوره جدید چیست؟

برخی از مراکز پژوهشی در دانشگاه از کیفیت لازم برخوردار نیست، اما در دوره جدید تاکید ما بر افزایش کیفیت است. وقتی که تصمیم داشته باشید تنها در بخش کمی تلاش کنید کیفیت کاهش می‌یابد و اگر تنها به مباحث کیفی پرداخته شود نمی‌توان کمیت را افزایش داد. در دوره قبل به لحاظ کمی کارهای خوبی در دانشگاه، انجام و بیش از ۴۰ مرکز تحقیقاتی راه‌اندازی شد، اما این مراکز نیاز به بودجه و تجهیزات دارند تا بتوانند پژوهش‌های با کیفیت ارایه کنند و این امر نیاز به زمان دارد زیرا انجام کارهای کیفی از پژوهش‌های کمی دشوارتر است. در دوره جدید بخش‌های پژوهشی به هیچ عنوان به ویژه در چهار سال نخست به لحاظ کمی افزایش پیدا نمی‌کنند.

- بودجه‌های پژوهشی، چطور؟ در این بخش افزایشی صورت خواهد گرفت؟

فعلا مشخص نیست. سال گذشته سه میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان به این بخش اختصاص یافته است و اگر افزایشی صورت گیرد در حدود ۱۸ درصد است، اما به دنبال منابع جدید هستیم تا بتوانیم با عقد قرارداد با صنایع و انجام تحقیقات مرتبط با بخش‌های دارویی، غذایی، بهداشتی، آرایشی و مسائل مربوط به آلودگی آب و هوا منابع مالی جدید، ایجاد و این درآمد را در بخش‌های پژوهشی هزینه کنیم. البته پژوهش‌ها باید بر اساس نیاز صنایع انجام شود تا بخشی از منابع مالی مورد نیاز قسمت‌های پژوهشی دانشگاه از این طریق تامین شود.

در سال‌های گذشته دانشگاه علوم پزشکی اصفهان به عنوان یکی از تصمیم گیران در شرایط بحرانی آلودگی هوا رویکرد سلامت محوری نداشت و حتی همکاران شما هم در مواردی از این موضوع گلایه داشتند، با توجه به اینکه دی و بهمن ماه دو ماه مخاطره آمیز به لحاظ آلودگی هوا است دانشگاه چه سیاستی در این زمینه در پیش گرفته است؟

هیچ پنهان کاری از نظر ما در این زمینه قابل قبول نیست، اما تصمیم گیری کلی در این بخش به عهده کمیته مربوطه است. در برخی موارد کمیته به دلایل متفاوت تعطیلی را صلاح نمی‌داند. تعطیلی می‌تواند هزینه‌های اجتماعی زیادی به دنبال داشته باشد بنابراین توازن باید در این زمینه برقرار شود. در مواردی که آلودگی هوای شهر اصفهان در مرز هشدار است نمی‌توان اعلام تعطیلی کرد زیرا متاسفانه بررسی‌ها نشان می‌دهد که تعطیلی‌ها در شرایط بحران به خارج نشدن شهروندان از منزل منجر نمی‌شود. پیشنهاد دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در این خصوص فراهم آمدن شرایطی برای جلوگیری از ورود هرگونه خودرو به مرکز شهر در شرایط نامناسب آلودگی هوا است زیرا تنها تعطیلی عمومی نباید به عنوان راهکار کاهش آلودگی هوا دیده شود.

برخی بیماری‌ها مانند تولد نوزادان مبتلا به بیماری‌های قلبی مادرزادی در اصفهان افزایش قابل توجهی داشته است، آیا آمار خاصی در این زمینه یا اطلاعاتی وجود دارد که نشان دهنده ارتباط آلودگی هوا با افزایش بیماری‌ها باشد؟

تاکنون ارتباط مستقیمی در این زمینه گزارش نشده است. بیماری‌ها با آلودگی هوا رابطه علت و معلولی ندارند بلکه آلودگی در کلان شهرهای صنعتی زمینه ساز بروز این بیماری‌ها است. آلودگی علت افزایش بیماری‌ها نیست، بلکه شیوع بیماری‌ها مطرح است.

بیماری‌هایی مانند MS، سالک و برخی از انواع سرطان‌ها در اصفهان شاخص است، در دوره قبل هیچ آماری در این زمینه منتشر نمی‌شد و به نوعی دانشگاه اعلام آمار در این خصوص را ممنوع کرده بود، آیا آمار خاصی در این زمینه وجود دارد؟

در خصوص سالک باید گفت که اصفهان از گذشته به عنوان یکی از مناطق سالک خیز کشور مطرح بوده و همچنان مشکل استان به شمار می‌آید. متاسفانه آمار مرکز تحقیقات پوست و سالک استان نشان می‌دهد روش‌های مبارزه که تاکنون بر علیه این بیماری به کار رفته چندان موفق نبوده است. اگرچه پژوهش‌هایی برای درمان در مرکز تحقیقات پوست و سالک اصفهان انجام شده اما واقعیت این است که با وجود تلاش‌ها در سال‌های گذشته آمار چندان تفاوتی نکرده است و مشکل همچنان باقی است. در ارتباط با MS بحث بسیار مبهم است. در اصفهان یک تیم تحقیقاتی خوب، ایجاد شده و پژوهش‌های قابل توجهی در این زمینه انجام شده و آمار بیماران با توجه به ثبت این بیماری در دست است، اما به نظر می‌رسد سایر بیماری‌هایی که علائم مشابهی با این بیماری داشته‌اند نیز به ثبت رسیده است؛ این موضوع به معنای این نیست که اگر چنین تیمی در سایر شهرهای صنعتی مستقر شود به چنین آماری نرسند و به دست آوردن آمار مبتلایان به یک بیماری دلیل به افزایش شیوع آن نیست.

این بحث در خصوص سرطان‌ها هم وجود دارد، اصفهان به دلیل تیم‌های تحقیقاتی خوب توانسته آمار این بیماری‌ها را به خوبی ثبت کند و باید توجه داشت که این شهر به نوعی پذیرای بیماران شهرهای مجاور نیز است. بنابراین نباید این تلقی ایجاد شود که در اصفهان بیماری‌هایی مانند سرطان نسبت به کلان شهرهای مشابه بیشتر است. به طور کلی در هر منطقه‌ای که سبک زندگی به سوی زندگی شهری- صنعتی و کاهش تحرک پیش رفته بیماری‌های غیرواگیر افزایش یافته است.

گفته می‌شود از هر ۷۵۰ زن اصفهانی یک نفر به MS مبتلا است آیا این آمار در شهرهای دیگر مانند شیراز، تهران و یا اهواز هم به همین شکل است؟

اگر تحقیقاتی که در اصفهان بر روی بیماری‌هایی مانند MS انجام شده در سایر شهرها نیز انجام شود و آمار مبتلایان به ثبت برسد احتمالا وضعیت به همین شکل است. برای مثال اگر یک گروه، سلامت مردم هر شهر استان را به لحاظ ابتلا به دیابت بررسی کند متوجه می‌شوید آمار بیماران دیابتی آنها به همان اندازه اصفهان است. باید توجه داشت که بحث ثبت بیماری با شیوع آن متفاوت است و اگر در برخی موارد دانشگاه مانع اعلام آمار ‌شود به این دلیل است که این آمارها می‌تواند در جامعه ایجاد اضطراب کند.

در مباحث مربوط به ارایه آمار، وظیفه داریم مردم را به اندازه‌ای هوشیار کنیم که به سلامتشان کمک کند و در آموزش آن‌ها تاثیرگذار باشد، اما اگر با ارایه آمار در جامعه استرس و نگرانی ایجاد کنیم بر خلاف هدف نظام سلامت عمل کرده‌ایم. افزایش آلودگی، مصرف غذاهای آماده و کاهش تحرک در تمام جوامع صنعتی زمینه ساز تشدید برخی بیماری‌ها در افراد مستعد شده است.

- خدمات بهداشتی درمانی در استان چقدر عادلانه، تقسیم شده و نیاز سایر شهرستان‌های استان در بخش‌های درمانی رفع شده است؟

در استان در هشت سال گذشته، برخی از مناطق، امکانات غیرضروری در بخش‌های بهداشت و درمان دریافت کرده‌اند. در سیستم درمان، سطح بندی خدمات با در نظر گرفتن نیازهایی مانند تعداد نیروی انسانی، امکانات و تخصص‌ها تعریف شده است. ایجاد امکانات مازاد بر نیاز به ویژه در بحث درمان یک شمشیر دو لبه است به این معنا که اگر شما امکاناتی را به یک منطقه ببرید که به آن نیاز نداشته باشد نه تنها به سلامت کمک نکرده‌اید بلکه آسیب هم رسانده‌اید. به عنوان نمونه شما به نماینده مردم منطقه خود در مجلس فشار می‌آورید که یک بیمارستان در منطقه شما احداث شود در حالی که ایجاد امکانات در نظام سلامت تعریف‌های خاص خود را دارد و برای ساخت یک بیمارستان باید تعداد افرادی که در یک محدوده جمعیتی بیمار می‌شوند، تعداد بیماران سرپایی و تعداد بیماران نیازمند بستری و تخصص‌های لازم بررسی شود.

در حال حاضر امکاناتی به برخی مناطق رفته که حتی هفته‌ای یک نفر به آن نیاز ندارد و اگر بیماران نیازمند این خدمات را با آمبولانس به اصفهان بیاورند و برگردانند به صرفه‌تر است. فرض کنید در یک شهر کوچک امکانی مانند سیتی اسکن و سونوگرافی فراهم شود، وجود چنین امکانی موجب می‌شود که افراد با کوچک‌ترین سردرد به سیتی ارجاع داده شوند. مناطقی در استان وجود دارد که تنها پنج درصد تخت‌های بیمارستانی در آن اشغال است و در برخی شهرها دستگاه‌های دیالیز مازاد بر نیاز وجود دارد.

- چنین وضعیت‌هایی در بخش درمان تا چه اندازه قابل اصلاح است؟

بسیار دشوار است، به ویژه در مناطقی که برخی امکانات با کمک خود مردم تهیه شده است. حذف این امکانات فضای نامناسبی ایجاد می‌کند. بیشتر این امکانات با فشار نمایندگان مجلس به رییس دانشگاه ایجاد شده و مشکل اینجا است که برخی امکانات در برخی نقاط ایجاد شده و کارهایی در حال انجام است که نیازی به آن‌ها نیست؛ تصور کنید یک نمونه گیری ساده خون چه استرسی به فرد وارد می‌کند و حالا این خدمت به افرادی ارایه می‌شود که نیازی به آن ندارند، از این مورد ساده بگیرید تا خدماتی مانند رادیولوژی، اکو و... این امکانات شمشیر دو لبه است که اگر به درستی استفاده نشود سلامت را تهدید می‌کند.

تمام مناطق به اتاق عمل، تخت بستری و تجهیزات پزشکی نیاز ندارند و صرف نظر از بحث‌های اقتصادی که واقعا نوعی هدررفت سرمایه است، مردم بدون ضرورت خدمات درمانی دریافت می‌کنند. متاسفانه این بحث در بسیاری از مناطق و به ویژه نقاط دور دست که مردم گمان می‌کنند حتما باید تمام امکانات پزشکی را در منطقه خود داشته باشند، وجود دارد. برای مثال تصور کنید یک متخصص قلب در منطقه‌ای کار کند که روزانه پنج مراجعه کننده هم ندارد در صورتی که این فعالیت باید برای پزشک به صرفه باشد پس تلاش می‌کند این پنج مراجعه کننده به ۲۰ نفر افزایش پیدا کند و همین که ما به فرد سالم بگوییم مشکل قلبی دارد چه استرسی به او وارد می‌شود و این موضوع به ضرر سلامت است.

- چقدر شرایط استان از این نظر آشفته است؟

متاسفانه به هیچ عنوان رضایت بخش نیست. یکی از معضلات ما این است که چطور نماینده مجلس و فرماندار یک بخش را قانع کنیم که شیوه تعامل آنها در بحث سلامت در هشت سال گذشته صحیح نبوده است. مردم در هشت سال گذشته در برخی مناطق به این امکانات عادت کرده‌اند و بسیار سخت است که به آن‌ها بگوییم شما نیازی به این امکانات ندارید و ایجاد چنین امکاناتی در حقیقت خدمت به شما نیست و سلامت شما به شکل دیگری تامین می‌شود.

در بسیاری از مناطق طرح‌های نیمه کاره وجود دارد؛ برای مثال ۸۰ درصد یک بیمارستان ساخته شده است چطور می‌شود این بیمارستان را تعطیل کرد و یا در یک منطقه بیمارستانی ساخته و تجهیز شده است که تنها پنج درصد تخت‌های آن اشغال است و اصلا دلیل کارشناسی نداشته که چنین امکانی در این منطقه ایجاد شود و این موارد به غیر از هدررفت منابع مالی در درمان هم اخلال ایجاد می‌کند./ایسنا
کد مطلب: 188137