Share/Save/Bookmark
یک زن بگیریم یا چهارتا
سه شنبه ۱۵ بهمن ۱۳۹۲ ساعت ۱۱:۲۵
خداوند متعال در آیه 4 سوره نساء ازدواج با 4 زن را جایز شمرده است و در آیه 123 از همین سوره فرموده است: «شما هرگز نمى توانید میان همسرانتان به عدالت رفتار کنید»; آیا این دو آیه با هم تعارض ندارند!

به گزارش عرش نیوز:
شبهه :

خداوند متعال در آیه ۴ سوره نساء ازدواج با ۴ زن را جایز شمرده است و در آیه ۱۲۳ از همین سوره فرموده است: «شما هرگز نمى توانید میان همسرانتان به عدالت رفتار کنید»; آیا این دو آیه با هم تعارض ندارند!

پاسخ :

در آغاز، ضرورت دارد به این نکته اشاره نماییم:
مى دانیم که خداوند متعال این قرآن شریف را بر رسول خود وحى نموده است و این معجزه ى الهى کلام خداوندى است که از هر گونه تضاد و اختلاف و پراکنده گویى عارى است; برخلاف کتاب هاى بشرى که غالباً دچار تضاد و اختلاف مى باشد و در مواردى در آغاز آن مطلبى ثابت مى شود ولى در پایان، همان مطلب نقض مى شود. ولیکن قرآن تنها سخنى است که در آن چنین نقصى وجود ندارد و خداوند متعال نیز فرموده است:
(اَفلا یتدبرون القرآن و لو کان من عند غیرالله لوجدوا فیه اختلافاً کثیراً);[۱] «آیا در باره ى قرآن نمى اندیشید؟ اگر از سوى غیرخدا بود، اختلاف فراوانى در آن مى یافتید».
در سومین آیه از آیات سوره ى نساء مى خوانیم:
(وَ اِن خفتم اَلا تقسطوا فى الیتامى فانکحوا ما طاب لکم من النساء مثنى و ثلث و رباع فان خفتم اَلا تعدلوا فواحدة او ما ملکت ایمانکم ذلک ادنى الاّ تعولُوا); «و اگر مى ترسید از این که (به هنگام ازدواج با دختران یتیم) رعایت عدالت درباره ى آن ها نکنید (از ازدواج با آنان صرف نظر نمایید) و با زنان پاک (دیگر) ازدواج کنید. دو یا سه یا چهار همسر و اگر مى ترسید عدالت را (درباره ى همسران متعدد) رعایت نکنید، تنها به یک همسر قناعت نمایید و یا از زنانى که مالک آن ها هستید استفاده کنید. این کار بهتر از ظلم و ستم جلوگیرى مى کند».
همان طور که مى دانیم، آیه در بیان احکامى درباره ى اختیار همسر مى باشد. مى فرماید: شما مردان مسلمان مى توانید با دو زن یا سه و یا چهار زن ازدواج نمایید. لیکن به شرط آن که عدالت را مراعات نمایید و چنان چه نمى توانید عدالت را مراعات کنید، با یک زن و یا به جاى همسر دوم، با کنیزى که مال شما است وصلت کنید (چون شرایط سبک ترى نسبت به زنان آزاد دارد).
در این جا سؤال مهمّى مطرح است که مراد از عدالت در آیه چیست؟
در پاسخ مى گوییم: بعد از تشریع حکم تعدد زوجات در اسلام، براى هر کدام از زوجه حقوقى ثابت شده است که مشروح آن در کتاب هاى فقهى آمده است و عمده ترین آن، عدالت در امور مربوط به زندگى از قبیل حق همسردارى، تهیه ى وسایل زندگى و … مى باشد. آیه مى فرماید: اگر این گونه امور را نمى توانید مراعات نمایید، پس به یک همسر اکتفا کنید. جالب این که این نوع عدالت است که در قدرت انسان است و لذا محور حکم همین نوع عدالت است.[۲]
نکته لطیف تفسیرى
همان طور که ملاحظه شده است، آیه در مقام بیان شرایط تعدد زوجات است; ولى آغاز آیه درباره یتیمان و عدالت مربوط به ایتام است. آیا آیه هماهنگى خاص خود را ندارد؟
با دقت به این نکته خواهیم یافت که آیه ى شریفه کاملا هماهنگ مى باشد و آن این که از آن جا که رسم مردم حجاز این بود که با دختران یتیم تحت سرپرستى خود ازدواج مى کردند و سپس در اموال آن ها تصرف مى کردند و حتّى بعد از مدتى، بدون مهریه او را طلاق مى دادند;این آیه نازل شد که مى فرماید حال که نمى توانید نسبت به دختران یتیم عدالت داشته باشید پس با آن ها ازدواج ننمایید و با زنانى ازدواج کنید که موقعیت اجتماعى و خانوادگى آن ها اجازه ى ستم نمودن را نمى دهد.
در آیه ۱۲۹ سوره ى نساء آمده است :
(وَ لَن تسطیعُوا اَن تَعْدِلوا بین النساء وَ لَوْ حَرَمْتُم فَلا تمیلوا کلّ المیل فَتَذَروها کالمعلقة وَ اِن تصلحوا و تتقوا فان الله کان غفوراً رحیماً); «و هرگز نمى توانید (از نظر محبت قلبى) در میان زنان عدالت کنید; هر چند کوشش نمایید; ولى به کلى تمایل خود را متوجه یک طرف نسازید که دیگرى را به صورت بلاتکلیف درآورید و اگر راه صلاح و پرهیزگارى پیش گیرید، خداوند آمرزنده و مهربان است».
از آن جا که قرآن به شوهران تأکید فرموده که نسبت به همسران عدالت داشته باشید، این جا این سؤال پیش مى آید که عدالت حتّى در مورد محبت و علاقه ى قلبى امکان پذیر نیست; بنا بر این، در برابر همسران متعدد چه باید کرد؟
آیه پاسخ مى گوید که عدالت از نظر محبت، در میان همسران امکان پذیر نیست، هر چند در این زمینه کوشش شود. بدیهى است که یک قانون آسمانى نمى تواند بر خلاف فطرت باشد و یا تکلیف به آن چه قدرت انسان در آن نیست نماید و از آن جا که محبت هاى قلبى، عوامل مختلفى دارد که بعضاً از اختیار انسان بیرون است، دستور به رعایت عدالت در مورد آن داده نشده است; ولى نسبت به اعمال و رفتار و رعایت حقوق در میان همسران که براى انسان، امکان پذیر است، روى عدالت تأکید شده است. در عین حال براى این که مردان از این حکم، سوء استفاده نکنند مى فرماید: «اکنون که نمى توانید مساوات کامل را از نظر محبت میان همسران خود رعایت کنید، لااقل تمام تمایل قلبى خود را متوجه یکى از آنان نسازید که دیگرى به صورت بلاتکلیف درآید و حقوق او نیز عملا ضایع شود».[۳]
آیا این دو آیه با هم متفاوت اند؟ پاسخ آن با تفسیرى که در دو آیه شده است روشن است. هرگز این دو آیه با هم تضاد ندارند; زیرا در آیه ى اوّل مى فرماید: شرط تعدد زوجات، عدالت بین همسران است و در آیه ى دوّم مى فرماید شما که این قدر خودتان را به زحمت مى اندازید که حتّى نسبت به میل و علاقه و محبت درونى بین همسران عدالت برقرار نمایید. این چنین خود را به مشقّت نیاندازید; چرا که محبت قلبى خارج از اختیار انسان است; ولى نسبت به اعمال و رفتار و رعایت حقوق در بین همسران، شما موظف به عدالت مى باشید و چنین عدالتى تحت قدرت شما است و قابلیت اجرا در زندگى دارد.[۴]
عدالت در بیان امام صادق ـ علیه السّلام ـ
از روایات اسلامى برمى آید که نخستین کسى که این ایراد را مطرح کرد، ابن ابى العوجاء از مادیین معاصر امام صادق-علیه السلام- بود که این ایراد را با هشام ابن حکم ـ دانشمند مجاهد اسلامى ـ در میان گذاشت. او که جوابى براى این سؤال نیافته بود، از شهر خود که ظاهراً کوفه بود به سوى مدینه (براى یافتن پاسخ همین سؤال) حرکت کرد و به خدمت امام صادق-علیه السلام- رسید. امام از آمدن او در غیر وقت حج و عمره به مدینه تعجب کرد. وى عرض کرد که چنین سؤالى پیش آمده است که تعدد زوجات مشروط به عدالت است و عدالت هم که ممکن نیست; بنا بر این تعدد زوجات در اسلام ممنوع است؟
امام صادق-علیه السلام- فرمودند: منظور از عدالت در آیه سوم سوره ى نساء، عدالت در نفقه و رعایت حقوق همسرى و طرز رفتار و کردار است و اما منظور از عدالت در آیه ۱۲۹ سوره ى نساء که امرى محال شمرده شده، عدالت در تمایلات قلبى است (بنابراین تعدد زوجات با حفظ شرایط اسلامى، نه ممنوع است و نه محال) هنگامى که هشام از سفر بازگشت و این پاسخ را در اختیار ابن ابى العوجاء گذاشت، او سوگند یاد کرد که این پاسخ از خود تو نیست[۵].

تابناک نیوز

کد مطلب: 207949
 
 


پربازدیدترین
پربحث ترین